دانشگاه مجازی

با ايجاد و شكل گيري فضاي جديد مجازي در كنار فضاي واقعي،‌ فضاي مجازي به آينه اي تبديل شد كه تصوير مجاز شده اي از فضاي واقعي را در اين فضا به تصوير كشيد. در اين راستا و انتقال دنياي واقعي به فضاي مجازي، به دليل دو ويژگي مهم اين دنياي جديد يعني سرعت و تغيير ر ماهيت زمان و مكان، اين جاذبه بوجود آمد كه افراد به جاي مراجعه به دنياي واقعي و پيامدهاي آن كه بارزترين آن صرف انرژي فراوان است، به عمتاي مجازي عناصر دنياي واقعي در اين فضاي جديد مراجعه كنند. در اين صورت افراد مي توانند با صرف زمان بسيار كم در برابر سرعت و قدرت شگفت انگيزي كه از مهمترين خصيصه هاي دنياي مجازي است به اهداف خود دست پيدا كنند.

پیدایش ایده استفاده از این فضا با انجام پروژه گو ست آلمان ( به معنای روح) براي قابل لمس شدن جنگ جهاني براي كودكان انجام گرفت. همان طور كه از واژه گوست بر مي آيد مقصود توجه به بي مكان شدن و ورود به فضايي است ككه افراد در آن ماهیت جدیدی پیدا مي کنند. در يك لحظه مي توانند در چند جا حضور داشته باشند و این ویژگی روح است نه يك موجودی كه دارای ماهیت مادی است.(عاملی، 1386)

پس از آشنايي افراد با اين محيط و پي بردن به ويژگي ها و برتري هاي اين فضا در مقايسه با دنياي واقعي،‌ بسیاری از محيط هاي آكادميك بر آن شدند تا با ايجاد پايگاههاي مجازي اهداف خود را در قالب منطق فضای مجازی شکل دهند و در فضای مجازی فعالیت کنند. این كار، خود، مستلزم شناخت و درك عمیق از دنياي مجازی است. در این مقاله سعی مي شود با تكيه بر شش خصیصه فضای مجازی به تحلیل دانشگاه مجازی بپردازیم.

هدف اصلی در دانشگاههای واقعی همان طور كه واضح است ایجاد و تربیت نیروهای علمی مي باشد. اما اينكه هر يك از دانشگاهها، در نقطه اي از دنياي واقعي شكل گرفته و بنابر محدودیت های جغرافيايي، ديني، قومي، مذهبي و حتي سياسي و اجتماعی، تنها مجبور به پذيرش عده اي خاص از افراد به عنوان دانشجو است. اما فضای مجازی این امکان را بو جود آورد كه افراد فارغ از هرگونه محدودیت بتوانند در دانشگاهها و محیط های آكادميك مختلف حضور مجازي پيدا کنند و مشغول تحصیل شوند.

فضاي واقعي: به اعتقاد دكتر عاملي فضاي واقعي، فضايي است كه محسوس و ملموس باشد و هر پديده اي را درآن بتوان واقعاً احساس شود.

فضای مجازی: فضای مجازی را مي توان انعکاس و بازنمايي و يا اثر دنياي واقعی دانست. مجاز را مي توان اثر يك ذات دانست و بنابر این هر عنصری در فضای مجازی، اثر و ذات خود در دنياي واقعی است. 

فضاي مجازي در ذات خود داراي منطقي است كه بر اساس آن مي توان ويژگي هاي آن را تعريف نمود. منطق فضاي مجازي يك عدد است كه با منطق رياضي متناسب و بر اساس آن تغيير مي كند در فضاي مجازي يا دنياي ديجيتال، هر توليد داراي بي نهايت کارکرد است و ویژگی های اصلي اين فضا، خدماتي بودن آن است.

در اين مقاله هدف آن است كه با شناخت ویژگی های فضای مجازی كه هر يك به اختصار توضیح داده خواهد شد دانشگاه تهران را در قالب و چارچوب منطق فضاي مجازی قرار داده ویژگی های آن را در اين فضا تحلیل و تفسیر كنيم.

 همان طور كه از نام دانشگاه مجازي بر مي آيد انعكاس و تصوير دانشگاه واقعي در فضاي مجازي است. دانشگاه مجازي با ثابت نگه داشتن ويژگي هاي مؤثر و منطق دانشگاه واقعي در جهت رفع مشكلات ناشي از محدوديت ها و موانع دنياي واقعي بوجود مي آيد.

يك دانشگاه مجازي خواسته يا نا خواسته در جهت ارائه خدمات خود با پنج ويژگي درگير مي شود:

دانشگاه ديجيتال

ديجيتالي بودن اين امكان را ايجاد مي كند كه عناصر دانشگاه مجازي، همه و همه تبديل به اطلاعات و بسته هاي كوچك ديتا شوند. همان طور كه واضح است در اين ويژگي، اطلاعات انكان ذخيره سازي، تراكم، قابليت تغيير(كم و زياد كردن)، شبكه اي شدن و ارائه بصورت حجم كم را پيدا مي كنند و از اين طريق مي توانند بوسيله دانلود كردن در اختيار همگان قرار گيرند. همچنين ديجيتالي شدن امكان ايجاد اطلاعات در فالب هاي صدا، تصوير و متون نوشتاري را بوجود مي آورد.

با توجه به اين خصيصه، ساختار اصلي اين دانشگاه و به دنبال آن اطلاعات آن،‌ همگي تبديل به ديتا مي شوند. از اين رو فضاي مكاني اشغال نمي كند. اين دانشگاه به دليل عدم ماهيت فيزيكي بسيار منعطف است و ظرفيت هرگونه تغيير و تبديلي را دارد. مي توان هر يك از قالب هايي كه اطلاعات در آنها شكل گرفته است را به انواع ديگر آن تبديل كرد بدون از بين بردن و نابود كردن اطلاعات.

با توجه به اين ویژگی،‌ اگر دانشگاه تهران بخواهد به عنوان يك دانشگاه مجازی، در فضای وب فعالیت كند،‌ در ابتدا بايد تمامي ساختارها و زير ساختهاي خود را از حالت فيزيكي خارج كرده و تبديل به اطلاعات ( بر مبناي 0 و1 رياضي) كند تا اطلاعات در حين انعطاف پذير شدن، امكان استفاده در هر قالب و شكلي را پيدا كنند.

با توجه به اين ويژگي نه تنها اطلاعات بلكه كاربران و به عبارتي دانشجويان و اساتيد در اين نوع دانشگاه تبديل به كد مي شوند و اين ويژگي از آن جهت مهم ست كه همه افراد با ويژگي برابر بودن، امكان استفاده از امكانات و خدمات اين دانشگاه مجازي را دارا هستند. اين نكته، از كاركرد هاي مهمي است كه در زمره كاركردهاي سايت (‌دانشگاه محازي تهران) به شمار مي رود.

دانشگاه مجازي تهران با تكيه بر خصيصه ديجيتالي شدن، مي تواند خدمات بسيار خوب و بهتري نسبت به دانشگاه واقعي تهران ارائه كند. 

دانشگاه تعاملي

اين خصيصه، در سه سطح كلي قابل بررسي است: سرعت، دسترسي و نقشه كار.

در اين ويژگي افراد با مسئولان دانشگاه مجازي تهران از طريق ايميل يا امكانات ارتباطي هم زمان ( چت)‌ارتباط برقرار مي كنند. همچنين امكان ارتباط هم زمان ميان اساتيد و دانشجويان يا دانشجويان با يكديگر نيز بوجود مي آيد.

افراد مي توانند با ثبت نام در دانشگاه مجازي عضو شوند و در صورت عدم تمايل، از آن انصراف دهند. همچنين افراد امكان "نه " گفتن را نيز در صورت عدم تمايل به هر موضوعي دارند.

دانشگاه مجازي تهران به عنوان يك پايگاه علمي مجازي بايد به امر تعامل توجه بسيار داشته باشد چرا كه اساس رابطه و تدريس در چنين دانشگاهي تعامل دو طرفه است پس بايد به مسائلي همچون دسترسي و سرعت در تعامل توجه ويژه اي شود.

معمولاً عمده ترين روش تعامل در چنين فضايي، بيشتر ايميل  و كمتر تعامل هاي همزمان مثل چت است. البته مسئولين مي توانند با قرار دادن شماره تلفن تماس افراد را نيز ياري كنند. اما عمده ترين روشي كه در اين فضا براي تدريس و ارتباط افراد با يكديگر اتخاذ مي شود استفاده از ايميل و مكاتبه مي باشد. بر اين اساس، چون روابط در دانشگاه مجازي تهران بر پايه ايميل و مكاتبات انجام مي شود،‌ نبايد كوچكترين مشكلي در سيستم ايميل اين دانشگاه وجود داشته باشد همچنين از امكان تهيه نسخه هاي چاپي نيز از ويژگي هاي يك تعامل كامل است. بر اين اساس بايد امكان تهيه نسخه چاپي براي مراجعين وجود داشته باشد.

  دانشگاه واقعي-مجازي

دانشگاه مجازي چون به عنوان انعكاس دانشگاه واقعي عمل مي كند، خصلت واقعي-مجازي را خود به خود و به ذات پيدا كرده است. اينكه با مجازي كردن برخي قسمت ها و عناصر دانشگاه واقعي مثل نوع ارتباطات و خدمات اين ويژگي را پيدا كرده است. به طور كلي يك واقعيت مجازي را مي توان مجموعه اي از سخت افزارها و نرم افزار ها محسوب كرد كه در كنار هم در ايجاد و شكل دهي به تصوير مجازي دانشگاه واقعي كمك مي كند. واقعيت مجازي اين است كه تصوير مجازي تمام عياري از يك واقعيت پديدار شود.

به طور كلي منظور از واقعي-مجازي يا واقعيت مجازي اين است كه تصوير مجاز شده يك امر واقعيت بتواند تمامي ظرفيت هاي واقعي آن امر را تكرار كند تا آن تصوير مجاز شده بتواند آن امر مجازي همچون واقعيت آن امر عمل كند. در مورد دانشگاه مجازي تهران مي توان گفت در صورتي اين دانشگاه مجازي بتواند تمامي خدمات دانشگاه تهران واقعي را ارائه كند به گونه اي كه بتواند به همانند دانشگاه واقعي تهران عمل كند.  

دانشگاه هايپرلينك

هايپرلينك شدن نيز از ويژگي هاي مهم و اصلي فضاي مجازي است. اين خصيصه تنها مي تواند در دانشگاه مجازي دانشگاه تهران،‌اعمال شود. چون هايپرلينك اين امكان و قابليت را ايجاد مي كند كه افراد از دل متون به متون ديگر دسترسي پيدا كنند. از اين رو اين ويژگي تنها در فضاي مجازي امكان پير است و دانشگاه واقعي نمي تواند از اين ويژگي بهره ببرد. از اين رو امكان استفاده از هايپرلينك در فضاي مجازي ممكن است. اين ويژگي در يك دانشگاه مجازي بسيار مورد توجه است. به طور مثال استفاده از هايپرلينك، در دانشگاه مجازي دانشگاه تهران، به مراجعين خود كمك مي كند تا درهنگام استفاده از متون مختلف به منابع بيشتري در زمان كمتر و با سرعت بيشتر دست پيدا كنند و تنها با يك كليك مي تواند به هزاران متن ديگر دست پيدا كرد.

دانشگاه غير مركزي

در اصطلاح عام،‌ مي توان اين ويژگي را عدم انحصار معنا كرد.

دانشگاه غير مركزي يك دانشگاه رها شده است كه داراي بدنه نرم و انعطاف پذيري مي باشد(عاملي 1386) و هر فردي مي تواند به آن رجوع و از آن استفاده كندو اين ويژگي قابل تمايز با يك دانشگاه واقعي است. كه به دليل محدوديت ها و فواصل مكاني،‌ تنها در دسترس عده خاصي است كه حتي افراذ در اين نوع دانشگاه نمي توانند از امكانات اطلاعاتي آن برخوردار شوند. دانشگاه غير مركزي با ويژگي انعطاف پذيري و غير انحصاري بودن مي تواند در دسترس همگان قرار گيرد و با ارائه خدمات،‌ افراد را به سمت خود جذب كند. در اين نوع دانشگاه، انواع سازمانها مي توانند در آن فعاليت داشته باشند.

دانشگاه مجازي تهران،‌ مي تواند با پذيرش دانشجو از سراسر دنيا،‌ يك قدمجلو تر از دانشگاه واقعي تهران حركت كند و با اتخاذ سياستهاي متفاوت از دانشگاه واقعي و بر اساس منطق دانشگاه واقعي،‌ مثل ارائه رشته هاي مخصوص به دانشگاه مجازي كه در دانشگاه واقعي امكان تحصيل آنها وجود ندارد،‌ مي تواند دانشجويان بيشتري را به سمت خود جذب كند. از اين رو دانشگاه مجازي دانشگاه تهران مي تواند خدمات بيشتر براي دانشجويان بيشتر، بهره گيري از اساتيد مختلف در سراسر دنيا، امكان ارتباط هم زمان و بسياري از خدمات بيشتري را ارائه كند كه دانشگاه واقعي دانشگاه تهران به دليل محدوديت هاي مكاني از ارائه آن خدمات محروم است.

در نهايت بايد به اين نكته اشاره كرد كه هر يك  از اين خصيصه ها مي توانند پله اي در رسيدن به هدف اصلي، يعني ايجاد يك پايگاه مجازي براي دانشگاه تهران باشد. هر يك از ويژگي هاي نام برده،‌ كاركردهايي را براي دانشگاه مجازي ( تهران)‌به ارمغان مي آورد كه در دنياي واقعي دست يابي به آ»ها آرزويي دست نيافتني است.

راهكارهاي پيشنهادي

=      ايجاد فضاي شخصي براي دانشجويان.

=       ايجاد نظر سنجي در مورد مسائل مربوط به دانشگاه مجازي.

                         آزمون هاي مجازي.

=      موتورهاي جستجوگر تخصصي.

=  پذيرش دانشجو از هر نقطه دنيا به دور از مشكلات سياسي، اجتماعي و قومي.

=       استفاده و همكاري بين تمامي دانشگاههاي دنيا در دانشگاه مجازي.

=  سياستهاي خاص اين نوع دانشگاه: رشته هاي مختص اين دانشگاه و شرايط ويژه براي پذيرش